أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
362
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
يا كفران ميآورد ؛ دوّم از براى آن تا بر فقر صبر مىكند يا جزع و ناشكيبائى مينمايد چنان كه گفت : و نبلوكم بالشّرّ و الخير فتنة « 1 » ؛ توانگرى از براى كرامت نيست و درويشى از براى اهانت نيست بل بر موجب حكمت و مقتضاى مصلحت است ؛ آن را كه مصلحت باشد توانگرى دهد و آن را كه مصلحت داند درويشى ؛ با اين همه شما ميكنيد آنچه بدان مستحقّ اهانت ميشويد خداى تعالى شما را مال داد تا با درويشان و يتيمان مواسات كنيد يتيمان را گرامى نميداريد و بلقمهء و خرقهء مددكار ايشان نميشويد ، و يكديگر را بر طعام دادن مسكين و درويش نمىافژوليد « 2 » ، و وصيّت نميكنيد ، و ميراث
--> ( 1 ) - وسط آيهء 35 سورهء مباركهء « انبياء » است . ( 2 ) - « نمىافژوليد » معنى فارسى [ وَ لا تَحَاضُّونَ ] است ؛ ابو الفتوح ( ره ) گفته : « يقال : حضّه و حثّه و حرّضه بمعنى واحد » و در برهان قاطع گفته : « [ افژول ] بازاى فارسى بر وزن مقبول بمعنى تقاضا و انگيز باشد و [ افژولنده ] بر وزن افروزنده برانگيزنده و تقاضا كننده را گويند و [ افژوليدن ] بر وزن افروزيدن بمعنى برانگيختن بجنگ و بر سر كار آوردن و تقاضا نمودن باشد » ( ملخصا نقل شد ) چنان كه ملاحظه مىشود « افژوليدن » معنى تمام نماى « تحريض » است و يكى از شاهكارهاى ابو المحاسن ( ره ) در اين تفسير به كار بردن لغات فارسى است در مقام معنى كردن الفاظ عربى بنهايت مهارت و غايت استادى در سراسر اين تفسير چنان كه در مقدّمه ياد كرديم رحمه اللّه تعالى و جزاه عن الاسلام و أهله خير الجزاء .